पदच्छेद and अन्वय based on the classes by our श्रीपूज्यस्वामिजी found in Talks & Essays Vol. 3
Will be updated weekly as I proceed in my classes.
कः खलु नालङ्क्रियते दृष्टादृष्टार्थसाधनपटीयान् ।
अमुया कण्ठस्थितया प्रश्नोत्तररत्नमालिकया ॥ १॥
[पदच्छेदः]
कः 1/1 खलु 0 न 0 अलङ्क्रियते III/1 दृष्टादृष्ट-अर्थ-साधन-पटीयान् 1/1 ।
अमुया 3/1 कण्ठस्थितया 3/1 प्रश्नोत्तर-रत्न-मालिकया 3/1 ॥ १॥
[अन्वयः]
कः 1/1 दृष्टादृष्ट-अर्थ-साधन-पटीयान् 1/1 खलु 0 अमुया 3/1 कण्ठस्थितया 3/1 प्रश्नोत्तर-रत्न-मालिकया 3/1 न 0 अलङ्क्रियते III/1 ॥ १॥
भगवन् किमुपादेयं गुरुवचनं हेयमपि किमकार्यम् ।
को गुरुः अधिगततत्त्वः शिष्यहितायोद्यतः सततम् ॥ २॥
भगवन् S/1 किम् 1/1 उपादेयम् 1/1 गुरुवचनम् 1/1 हेयम् 1/1 अपि 0 किम् 1/1 अकार्यम् 1/1 ।
कः 1/1 गुरुः 1/1 अधिगततत्त्वः 1/1 शिष्यहिताय 4/1 उद्यतः 1/1 सततम् 0 ॥ २॥
भगवन् S/1 किम् 1/1 उपादेयम् 1/1 । गुरुवचनम् 1/1 ।
हेयम् 1/1 अपि 0 किम् 1/1 । अकार्यम् 1/1 ।
कः 1/1 गुरुः 1/1 । अधिगततत्त्वः 1/1 शिष्यहिताय 4/1 सततम् 0 उद्यतः 1/1 ॥ २॥
उद्यतः = उद् + यत (यम् + क्त) + 1/1
त्वरितं किं कर्तव्यं विदुषां संसारसन्ततिच्छेदः ।
किं मोक्षतरोर्बीजं सम्यग्ज्ञानं क्रियासिद्धम् ॥ ३॥
त्वरितम् 1/1 किम् 1/1 कर्तव्यम् 1/1 विदुषाम् 6/3 संसार-सन्तति-च्छेदः 1/1 ।
किम् 1/1 मोक्ष-तरोः 6/1 बीजम् 1/1 सम्यग्-ज्ञानम् 1/1 क्रियासिद्धम् 1/1 ॥ ३॥
किम् 1/1 विदुषाम् 6/3 त्वरितम् 1/1 कर्तव्यम् 1/1 । संसार-सन्तति-च्छेदः 1/1 ।
किम् 1/1 मोक्ष-तरोः 6/1 बीजम् 1/1 । सम्यग्-ज्ञानम् 1/1 क्रियासिद्धम् 1/1 ॥ ३॥
कः पथ्यतरो धर्मः कः शुचिरिह यस्य मानसं शुद्धम् ।
कः पण्डितो विवेकी किं विषमवधीरणा गुरुषु ॥ ४॥
कः 1/1 पथ्यतरः 1/1 धर्मः 1/1 कः 1/1 शुचिः 1/1 इह 0 यस्य 6/1 मानसम् 1/1 शुद्धम् 1/1 ।
कः 1/1 पण्डिः 1/1 विवेकी 1/1 किम् 1/1 विषम् 1/1 अवधीरणा 1/1 गुरुषु 7/3॥ ४॥
कः 1/1 पथ्यतरः 1/1 । धर्मः 1/1 ।
कः 1/1 इह 0 शुचिः 1/1 । यस्य 6/1 मानसम् 1/1 शुद्धम् 1/1 ।
कः 1/1 पण्डिः 1/1 । विवेकी 1/1 ।
किम् 1/1 विषम् 1/1 । गुरुषु 7/3 अवधीरणा 1/1॥ ४॥
किं संसारे सारं बहुशोऽपि विचिन्त्यमानमिदमेव ।
किं मनुजेष्विष्टतमं स्वपरहितायोद्यतं जन्म ॥ ५॥
किम् 1/1 संसारे 7/1 सारम् 1/1 बहुशः 0 अपि 0 विचिन्त्यमानम् 1/1 इदम् 1/1 एव 0 ।
किम् 1/1 मनुजेषु 7/3 इष्टतमम् 1/1 स्व-पर-हिताय 4/1 उद्यतम् 1/1 जन्म 1/1॥ ५॥
किम् 1/1 संसारे 7/1 सारम् 1/1 । इदम् 1/1 एव 0 बहुशः 0 अपि 0 विचिन्त्यमानम् 1/1 ।
किम् 1/1 मनुजेषु 7/3 इष्टतमम् 1/1 । स्व-पर-हिताय 4/1 उद्यतम् 1/1 जन्म 1/1॥ ५॥
मदिरेव मोहजनकः कः स्नेहः के च दस्यवो विषयाः ।
का भववल्ली तृष्णा को वैरी यस्त्वनुद्योगः ॥ ६॥
मदिरा 1/1 इव 0 मोह-जनकः 1/1 कः 1/1 स्नेहः 1/1 के 1/3 च 0 दस्यवः 1/3 विषयाः 1/3 ।
का 1/1 भव-वल्ली 1/1 तृष्णा 1/1 कः 1/1 वैरी 1/1 यः 1/1 तु 0 अनुद्योगः 1/1 ॥ ६॥
कः 1/1 मदिरा 1/1 इव 0 मोह-जनकः 1/1 । स्नेहः 1/1 ।
के 1/3 च 0 दस्यवः 1/3 । विषयाः 1/3 ।
का 1/1 भव-वल्ली 1/1 । तृष्णा 1/1 ।
कः 1/1 वैरी 1/1 । यः 1/1 तु 0 अनुद्योगः 1/1 ॥ ६॥
कस्माद्भयमिह मरणादन्धादिह को विशिष्यते रागी ।
कः शूरो यो ललनालोचनबाणैर्न च व्यधितः ॥ ७॥
कस्मात् 5/1 भयम् 1/1 इह 0 मरणात् 5/1 अन्धात् 5/1 इह 0 कः 1/1 विशिष्यते III/1 रागी 1/1 ।
कः 1/1 शूरः 1/1 यः 1/1 ललना-आलोचन-बाणैः 3/3 न 0 च 0 व्यधितः 1/1 ॥ ७॥
कस्मात् 5/1 इह 0 भयम् 1/1 । मरणात् 5/1 ।
कः 1/1 इह 0 अन्धात् 5/1 विशिष्यते III/1 । रागी 1/1 ।
कः 1/1 शूरः 1/1 । यः 1/1 च 0 ललना-आलोचन-बाणैः 3/3 न 0 व्यधितः 1/1 ॥ ७॥
पान्तुं कर्णाञ्जलिभिः किममृतमिह युज्यते सदुपदेशः ।
किं गुरुताया मूलं यदेतदप्रार्थनं नाम ॥ ८॥
किं गहनं स्त्रीचरितं कश्चतुरो यो न खण्डितस्तेन ।
किं दुःखं असन्तोषः किं लाघवमधमतो याच्ञा ॥ ९॥
किं जीवितमनवद्यं किं जाड्यं पाठतोऽप्यनभ्यासः ।
को जागर्ति विवेकी को निद्रा मूढता जन्तोः ॥ १०॥
